Stanowisko IAB Polska
Szanowna Pani Prezes,
działając w imieniu Związku Pracodawców Branży Internetowej Interactive Advertising Bureau Polska (dalej również: „IAB Polska”) w związku pismem z dnia 19 kwietnia 2011 r. (sygn. pisma: DDK-076-46/11/KK) dotyczącym zmian w funkcjonowaniu rejestru klauzul niedozwolone (dalej również: „Rejestr”) w celu zwiększenia jego przejrzystości, przedstawiamy stanowisko IAB Polska w niniejszym zakresie.
Na wstępie należy zauważyć, że regulacja nieuczciwych klauzul dotyczy wszelkiego rodzaju umów zawieranych z konsumentami, co - przy stale rosnącym znaczeniu Internetu oraz szerokiej gamie usług świadczonych tą drogą - pozostaje w szczególnym zainteresowaniu podmiotów zrzeszonych w IAB Polska.
Z naszej perspektywy, Rejestr ma przede wszystkim na celu uświadamianie przedsiębiorcom niedozwolonego charakteru wpisów stosowanych przez nich we wzorcach umownych, przez co stanowi ważny czynnik kształtujący przyszłe treści umów zawieranych z konsumentami.
W związku z powyższym, naszym zdaniem, abuzywności postanowień wzorców umownych, należy przeciwdziałać już na etapie ich tworzenia. Aby tego dokonać, podmiot przygotowujący dany wzorzec powinien móc w sposób maksymalnie uproszczony zapoznać się z klauzulami, które dotychczas zostały uznane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone.
Mając na uwadze cel jaki przyświeca zmianom - nie odrzucamy żadnej z zaproponowanych przez UOKIK opcji. Szczególną natomiast uwagę przywiązujemy do propozycji opisanych w punktach: I b), II b) oraz III.
W pierwszej kolejności postulujemy zastosowanie opcji III (jako najpilniejszej). Wierzymy, że wprowadzenie procedury formułowania krótkiej, pisemnej tezy do wyroku, zawierającej wskazanie zdiagnozowanej i zakazanej przez Sąd praktyki / zachowania przedsiębiorcy, jest rozwiązaniem właściwym.
Zwracamy przy tym uwagę, że istotą niedozwolonych postanowień umownych nie jest tylko i wyłącznie zbieżność literalna z przykładowym katalogiem klauzul wskazanym w ustawie Kodeks cywilny (czy samym Rejestrze), lecz kształtowanie praw i obowiązków konsumenta „w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta” (art. 3851 § 1 k.c.). Kryteria te, choćby ze względu na literalne brzmienie ww. przepisu (verba legis sprzecznie „z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając”), muszą być stosowane łącznie. Na okoliczności, które powinien brać pod uwagę Sąd przy dokonywaniu na podstawie klauzuli generalnej (art. 3851 k.c.) kontroli wzorca umowy pod kątem jego abuzywności, wskazuje art. 3852 k.c. W świetle tego przepisu oceny zgodności treści danego postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (co ma znaczenie głównie przy stosunkach prawnych o charakterze ciągłym), biorąc pod uwagę: a. treść umowy (całej), b. okoliczności jej zawarcia oraz c. uwzględniając umowy pozostające w związku z umową, której elementem jest kontrolowana klauzula.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, sam Rejestr (pozbawiony opisu stanu faktycznego danej sprawy czy kwestionowanych okoliczności) jest trudny do zastosowania w praktyce. Jednocześnie poddajemy pod rozwagę UOKIK czy nie publikować kwestionowanych wzorców w całości (a nie tylko, najczęściej wyrwaną z kontekstu, szczątkową regulację).
Jako drugą, kolejną opcję, wskazujemy opcję II b) – z tym zastrzeżeniem, że obecnie postępowanie przed SOKiK zwykle jest bardzo długotrwałe, a nałożenie obowiązku sporządzania uzasadnienie do wszystkich wyroków mogłoby jeszcze bardziej to postępowanie wydłużyć.
Zapewnienie jednak sprawnego sporządzania uzasadnień, w szczególności przez osoby (sędziów) orzekających w danej sprawie, jest rozwiązaniem które należy brać pod uwagę.
Mając na uwadze przejrzystość samego Rejestru, przychylamy się również do opcji I b). Obecnie Rejestr obejmuje 2309 klauzul (stan na dzień 13 maja 2011 r.), dlatego ich przegląd oraz usunięcie postanowień, które zdezaktualizowały się poprzez zmianę stanu prawego, jest cennym postulatem, który może doprowadzić do ograniczenia obszerności Rejestru, a tym samym ułatwić jego całościowe przeglądanie.
Innym kryterium klasyfikacji klauzul mógłby być skutek, jaki stosowanie danej klauzuli powoduje. Przy czym chodzi o dopasowanie już istniejących klauzul do „wspólnych mianowników” jak np. ograniczenie prawa do sądu, obowiązek zapłaty odstępnego czy wyłączenie odpowiedzialności.
W efekcie, możliwość przeszukiwania Rejestru miałaby zbliżony kształt do stosowanej przez Ministerstwo Finansów wyszukiwarki indywidualnych interpretacji podatkowych (http://sip.mf.gov.pl/sip/).
Niewątpliwie przed UOKIK stoi trudne zadanie wprowadzenia zmian w Rejestrze – tak aby nie tylko był on bardziej przejrzysty, ale również aby zapewnić możliwość poznania całokształtu okoliczności mających wpływ na wpisanie danego postanowienia do Rejestru.
IAB Polska wyraża nadzieję, że powyższe uwagi zostaną uwzględnione w ramach dalszych prac nad zmianami w Rejestrze. Zgłaszamy również naszą chęć i gotowość w uczestniczeniu w dalszej części prac / konsultacji.
